محمد حسن خان اعتماد السلطنه
33
مرآة البلدان ( فارسى )
اذكان [ مع - مر ] : بر وزن زنجان ناحيهاى است از كرمان از بلوك رودان . اذون [ مع - مر ] : بر وزن مصون قريهاى است از نواحى شهر قصران كه در خارج نواحى رى واقع است . اران [ مع ] : ايالت بزرگى است و بلاد آن بسيار است از جمله جنزه است كه عامه او را گنجه گويند و بردعه و شكمور و بيلقان . ميان آذربايجان و اران نهرى است معروف به رس ( ارس ) . آنچه مجاور اين نهر است از جانب مغرب و شمال از اران است و آنچه از جهت مشرق در پهلوى اين نهر واقع است از آذربايجان مىباشد . نصر گويد اران از اصقاع ارمينيه است و نيز اسم است براى حران كه شهر مشهورى است در بلاد مضر و قديم دراوخز به عمل مىآوردهاند . ايضا قلعهء معروفى است از نواحى قزوين . در تقويم البلدان در ذكر انهار گويد : « نهر كر فاصله است ميانهء اران و آذربايجان و مثل حد است در ميانهء اين دو مملكت » . صاحب آثار الاول نوشته : « اران سه موضع است : اول ناحيهاى ميان آذربايجان و ارمينيه ، بلاد و قصبات و قراى بسيار دارد و نزديك است به شيروان . دوم و سيم ذكر شد » . در نزهة القلوب آورده كه از كنار آب ارس تا كر ميانهء اين دو نهر اران است . زينة المجالس مطابق است با نزهة القلوب . اربعاء [ مع - مر ] : ابو الحسن محمد بن حسن زبيدى اين لفظ را بهطورى كه از سيبويه استدراك كرده به فتح همزه و سكون راء و فتح باء و عين و الف ممدوده ضبط كرده و گويد جز اين لفظ اسم بر وزن افعلا نيامده . و بعضى اربعاء به ضم همزه و باء خواندهاند . بالجمله بلدهاى است به خوزستان معروف به سوق الاربعاء و در دو طرف نهرى واقع است و بازارى در اوست . و جانب شرقى آبادتر و مسجد جامعى نيز دارد . در مشترك و نيز مراصد و مواقع